Giữa nhịp sống hối hả của thời đại hiện nay, mỗi ngày chúng ta đều phải mua – từ bữa sáng gói xôi nóng hổi ngoài cổng trường, đến ly cà phê nhỏ đầu hẻm, hay món hàng thủ công được bày bán trong một gian chợ quê. Nhưng mấy ai dừng lại để nghĩ rằng, mỗi lần chúng ta mở ví ra, không chỉ là trao đổi tiền lấy hàng, mà còn là một hành động trao đi hy vọng – là sự ủng hộ cho sinh kế của ai đó, ở đâu đó.
Mục lục
Có những đôi bàn tay chai sạn cả đời cặm cụi dệt nên tấm chiếu, thêu nên chiếc khăn. Có những người nông dân thức dậy từ tinh mơ để chăm luống rau, mong trời đừng mưa đá hay nắng gắt. Có những người mẹ gói ghém từng hộp bánh để gửi cho khách quen. Mỗi sản phẩm, mỗi món hàng được làm ra đều chứa đựng công sức, niềm tin và sinh kế của một con người thật.
Khi ta chọn mua chiếc giỏ mây đan thủ công thay vì đồ nhựa công nghiệp, khi ta ghé lại quán cà phê nhỏ thay vì chuỗi thương hiệu lớn, khi ta trả thêm vài nghìn để chọn rau sạch từ nông dân địa phương – chính lúc đó, ta đang giúp duy trì một cuộc sống, một ước mơ.
Nghe tưởng đơn giản, nhưng mỗi quyết định mua hàng của chúng ta đều có sức ảnh hưởng lớn hơn ta nghĩ. Bởi mỗi đồng tiền tiêu ra là một lá phiếu bình chọn cho kiểu thế giới mà ta muốn sống trong đó.
Nếu ta mua sản phẩm từ người sản xuất có trách nhiệm, từ doanh nghiệp nhỏ đang nỗ lực bền bỉ – tức là ta đang góp phần tạo nên một nền kinh tế nhân văn hơn. Ngược lại, nếu ta chỉ quan tâm đến giá rẻ, không màng nguồn gốc, đôi khi chính điều đó lại gián tiếp làm mất đi những nghề truyền thống, những sinh kế chân chính.
Một gói muối biển từ làng muối cổ, một bó hoa từ người bán rong, một tách trà thảo mộc từ vùng cao – đằng sau là biết bao phận người cần mẫn sống nhờ vào từng lựa chọn của khách hàng.
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, những nghề truyền thống vẫn đang cố gắng tồn tại giữa thị trường hiện đại: gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, nón lá Huế, mây tre đan ở Phú Vinh, nước mắm Phú Quốc… Nếu không có những người chịu “mua để ủng hộ”, những làng nghề ấy sẽ dần tàn phai.
Có lần, một du khách ghé thăm làng gốm hỏi người thợ: “Làm cái bình này bao lâu?”
Người thợ cười, đáp: “Cả ngày, mà đôi khi là cả đời. Vì tôi đổ cả tuổi trẻ vào nghề.”
Vậy nên, khi ta bỏ tiền ra mua chiếc bình ấy, ta không chỉ mua một vật dụng, mà là mua lấy một phần ký ức, một phần tâm huyết của người làm ra nó. Và trong chừng mực nào đó, ta giúp họ tiếp tục giữ nghề – tiếp tục sống với đam mê.
Thế giới đang nói nhiều về “tiêu dùng có trách nhiệm” (responsible consumption). Không phải ngẫu nhiên mà khái niệm này trở thành một phần trong các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hiệp Quốc. Bởi khi người tiêu dùng biết lựa chọn đúng, xã hội sẽ phát triển theo hướng công bằng và bền vững hơn.
Ở Việt Nam, ngày càng nhiều người trẻ chọn “mua có ý nghĩa”: họ tìm đến cửa hàng nông sản sạch, đặt mua sản phẩm từ dự án hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số, hay chọn thời trang tái chế từ vải cũ. Những hành động ấy, dù nhỏ, đang dần thay đổi tư duy tiêu dùng.
Mỗi món hàng ta mua hôm nay đều là một hạt giống gieo cho tương lai – tương lai của người sản xuất, của cộng đồng, và cả của hành tinh này.
“Mua” không còn chỉ là hành vi tiêu thụ. Khi hiểu rằng mua là ủng hộ một phần sinh kế, chúng ta sẽ mua với một tâm thế khác – tâm thế sẻ chia. Không phải mua cho mình, mà là mua để ai đó có thể tiếp tục sống tốt hơn, tự tin hơn, tiếp tục làm nghề, nuôi con, chăm cha mẹ, giữ lại những giá trị văn hóa không thể đong đếm bằng tiền.
Thật ra, không cần phải mua nhiều, không cần phải chi lớn. Chỉ cần mỗi ngày, khi lựa chọn, ta dành một chút quan tâm, một chút cân nhắc: “Mình đang ủng hộ ai?” – thì thế giới này đã khác đi rồi.
Có thể ta không thể giúp đỡ tất cả mọi người, nhưng ta có thể giúp một ai đó bằng chính lựa chọn của mình. Mỗi món hàng là một mảnh đời, mỗi lần mua là một lần ta gửi gắm niềm tin vào con người, vào sự tử tế.
Thế nên, lần sau khi bạn cầm trong tay ly cà phê từ quán nhỏ, tấm khăn tay thêu tay, hay giỏ rau tươi của người nông dân, hãy mỉm cười – vì bạn không chỉ là người tiêu dùng, bạn còn là người góp phần nuôi dưỡng sinh kế, thắp sáng hy vọng.
Mua – không chỉ để có, mà để cùng sống.
Mục lục
